Belirli bir miktarı vücuda alındığında sağlığı bozan ya da ölüme neden olan maddelere zehir; zehirli (toksik) maddelerin vücudu işlev yapamaz duruma getirmesine de zehirlenme denir. Zehirlenmenin nedeni; ağız, burun, deri ya da enjeksiyon yoluyla katı, sıvı, gaz hâlindeki zehirli maddelerin vücuda alınmasıdır.
Zehirli maddeler çok çeşitli olduğundan zehirlenmeler; besin zehirlenmeleri, gaz zehirlenmeleri ye tarım ilacı zehirlenmeleri olmak üzere üç ana grupta toplanabilir. Zehirlenme çeşitlerinin belirtileri ve zehirlenme durumunda yapılacak ilk yardım uygulamaları aşağıdaki gibi verilebilir:
besin zehirlenmesi
Besin zehirlenmesi
Vücuda ağız yoluyla alınan; bayat, küflenmiş, kirlenmiş ve kirli sularla yıkanmış besinlerden kaynaklanan zehirlenmeye besin zehirlenmesi denir. Besin zehirlenmesi çoğunlukla besinlere bulaşarak üremiş mikroorganizmalar ve onların salgıladıkları maddeler nedeniyle olur. Bazı hazır besinlerin bozulmuş olduğu, ambalajından anlaşılabilir. Örneğin teneke kutusu şişmiş konserveler bozuk olabilir (Resim 7.15). Zehirlenme belirtileri, zehirli besinin yenmesinden yarım saat ya da daha uzun bir süre sonra ortaya çıkar.
Besin zehirlenmelerinde;
* Ağızda yanma ve özel bir tat hissetme,
* Bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal,
* Nabızda zayıflama, hâlsizlik, baş ağrısı, baş dönmesi ve terleme,
* Göz bebeklerinde büyüme ve görme bozuklukları,
* Bazen sinir felçleri gibi belirtiler görülür. Besin zehirlenmelerinde yapılacak ilk yardım uygulamaları şunlardır:
* Belirtiler görülür görülmez bol tuzlu su içirilerek vb. yollarla kusturulur.
* Hasta hareketsiz olarak yatırılır. En kısa zamanda, onu zehirlediğinden şüphelenilen maddeyle birlikte bir sağlık kuruluşuna götürülür.
/Gaz zehirlenmesi
Evlerde ve iş yerlerinde kullanılan ya da dışarıdan gelen gazların (doğal gaz, bü- konservenin kutusu şişkin değildir. tan gazı, egzoz gazı vb.) neden olduğu gaz zehirlenmeleri en sık karşılaşılan zehirlenmelerdir. Saç spreyleri, yapıştırıcılardaki uçucu gazlar, soba ve mangaldan çıkan gazlar da (karbon monoksit gibi) zehirlenmeye neden olur. Bu nedenle zehirlenme olasılığı yüksek olan ev ve iş yerlerinde koruyucu önlemlerin alınması gerekir.
Gazdan zehirlenen insanda aşağıdaki belirtiler ortaya çıkar:
* Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, kusma ve kulaklarda çınlama,
* Hâlsizlik, bayılma hissi, kaslarda gevşeme ve uykuya eğilim,
* Karbon monoksit gibi gazlardan kaynaklanan zehirlenmelerde morarma, yutkunma zorluğu ve boğulma duygusu,
* Sersemleme, çarpıntı, görme bozukluğu, bilinç kaybı, koma vb. durumlar görülür. Bu durumda, birisi dışarıda bekleyen en az iki kişiyle birlikte, zehirlenen kişiye yapılacak ilk yardım uygulamaları şunlardır:
* Hemen bulunduğu yerden alınarak temiz havaya çıkarılır. Dışarı çıkarmak zorsa odanın cam ve kapıları açılır ya da kırılır.
* Yürütülmeden ve hareket ettirilmeden yatırılır, üzeri örtülür, yaka, kemer gibi vücudunu sıkan kısımlar gevşetilir ve şoka girmesini engelleyecek önlemler alınır.
* Solunumu durmuşsa ya da düzensizse, yapay solunum, gerekirse kapalı kalp masajı yapılarak bir sağlık kuruluşuna sevk edilir.
* Yanıcı bir gaz bulunması olasılığına karşı böyle ortamlara ateşli maddelerle yaklaşılmaz.
Tarım ilacı zehirlenmesi
Bağ, bahçe, tarla ve sera tarımında, haşerelere karşı çeşitli tarım ilaçları kullanılır. Bu ilaçların vücucla doğrudan ya da besinler ve giysiler yoluyla “bulaşması sonucu da zehirlenmeler olur.
Tarım ilaçlarıyla zehirlenmelerin başlıca belirtileri şunlardır:
* Soluk alıp verme güçlüğü ve hırıltı(ı solunum yapması,
* Bulantı, kusmş, ağız çevresinde köpüklü salya akması,
* Göz bebeklerinde küçülme, bulanık görme, kan basıncında düşme ve baş ağrısı plabjlir.
Tarım ilaçları ile zehirlenme durumunda, hastanın giysileri çıkarılıp vücudu bol suyla yıkanıp besin ve gaz.zehirlenmelerinde yapılanjlk yardım uygulanır. Hastanın bilinci yerindeyse bo[süt ye yoğurt verilerek birsağlık kuruluşuna ulaştırılır.
Kaynak:
Zehirlenmeler yazisi kozmetik sitesinden alinmistir.
